Τό ἀντισεισμικό οἰκοδομικό σύστημα τῆς Λευκάδας Συνοπτική παρουσίαση Χ. Παπαδάτου-Γιαννοπούλου Ἀρχιτέκτων

Το μέλος του Συλλόγου Λευκαδίων Πάτρας Η ΦΑΝΕΡΩΜΕΝΗ κ Γιαννοπούλου Παπαδάτου Χαρά ( Αρχιτέκτων και Συγγραφέας ) εισηγήθηκε η Λευκάδα να συμπεριληφθεί στα κορυφαία μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO

Ἐπάνω  ἡ πόλις στό Φρούριο καί κάτω ἡ σημερινή πόλις.

Ἡ παλαιά πόλη τῆς  Λευκάδας, λόγω τῆς αντισεισμικῆς κατασκευής τῶν κτιρίων της, συνιστᾶ, ἕνα ἐξέχον καί μοναδικό δεῖγμα προβιο­μη­­χανικῆς τεχνολογίας μέ ρίζες στήν ἀπώτατη δομική παράδοση τῆς  Ἑλλάδας. Ἡ γενεσιουργός αἰτία τῆς κατασκευῆς εἶναι: α) οἱ σεισμοί μιά καί ἡ Λευκάδα βρίσκεται στήν πλέον σεισμογενῆ περιοχή τῆς Μεσογείου[1] καί β) τό στοιχεῖο τοῦ νεροῦ καί ἡ αἴσθηση τοῦ πλω­τοῦ, πού ἰδίως εἶχαν οἱ κάτοικοι στίς ἔνθεν καί ἔνθεν τοῦ Φρουρίου συνοικίες ὅπου ἀναγ­κα­στι­κά μεταφέρθηκε ἡ πρωτεύουσα τοῦ νησιοῦ ἀπό τούς Φράγκους τό 1300μ.Χ. καταργώντας τήν γιά 2000 χρόνια πρωτεύουσα τοῦ νησιοῦ Νήρικο, στόν Κοῦλμο. Στήν περιοχή τοῦ Φρουρίου καί γύρω ἀπό αὐτό ἀναπτύσσεται ἡ διττή αὐτή κατασκευή. Καί ἀπό ἐκεῖ ἔχουμε τήν πρώ­τη γραπτή μαρτυρία γιά τήν κατασκευή αὐτή καί τήν ἀνθεκτικό­τητα τῶν ξυλίνων ἔναντι τῶν λιθίνων κτιρίων.[2]

Ἡ ἰδιαιτερότητα τοῦ διττοῦ συστήματος κατασκευῆς.

Πρόκειται γιά μιά μικτή κατασκευή ἀπό πέτρα καί ξύ­λο. Ἡ πέτρα χρησιμοποι­εῖται γιά τό ἰσόγειο καί τό ξύλο γιά τούς ὀρόφους. Τό ἰδιαίτερο τῆς κατά-  ­­­­σκευ­ῆς αὐτῆς εἶναι ὅτι τά δύο αὐτά ὑλικά χρη­σι­­μο­ποι­οῦ­νται αὐτοτε­λῶς. Ἔχουμε δηλαδή μιά αὐ­τοτε­λῆ λίθινη κατασκευή στό ἰσόγειο μέ δική της θεμε­λί­ω­ση καί μιά αὐτοτελῆ ξύλινη  κατάσκευ­ή στόν ὄροφο ἤ τούς ὀρόφους, ἡ ὁποία στηρίζεται πάνω σέ ἕνα κάνα­βο ξύλινων ὑποστυλωμά­των μέ δική τους ἕδραση. Ἔχουμε δηλαδή δύο διαφορε­τι­κές κατά­σκευ­ές, οἱ ὁποίες δροῦν παράλληλα στό ἴδιο σπίτι καί οἱ ὁποίες δέν ἀλληλεπιδροῦν ἡ μία στήν άλλη, κατά τήν διάρκεια τοῦ σεισμοῦ.  Ἕνα σύστημα πού συνεχίζει τήν μακραίωνη ἑλλη­νικής παραδόση, ἡ ὁποία ἔρχεται ἀπό τήν νέο­λι­θική ἐποχή, μέ πληθώ­ρα παραδειγμάτων ἀνά τούς αἰῶνες, κυρίως δέ στήν κλασική ἐποχή, ὅπου τό σύστημα ταῶν ξύλινων ὑποστυλωμάτων, στά πλαί­σια ενός  λιθίνου ἰσογεί­ου,  εἶναι συχνό, χρη­σι­μοποιεῖται δἐ  γιά τήν γεφύ­ρωση  τῆς στέγης χώρων μέ μεγάλη ἐπιφάνεια.

Κάτοψη καί τομή κτιρίου τῆς Χώρας

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

[1]  Kassaras, I., Kapetanidis, V., Karakonstantis, A., 2016. On the spatial distribution of seismicity and the 3D tectonic stress field in western Greece, Physics and Chemistry of the Earth, http://dx.doi.org/10.1016/j.pce.2016.03.01

[1]  Σημείωση ἱερ. Νικολ. Ζαμπελίου, 2 Ὀκτωβρίου 1613: «..... καί πάλιν ἔπεσαν πολλά σπίτια  εἰς ὅλην τήν Λευκάδα καί τόποι πολλοί ἔπεσαν καί ἐκρημνίσθησαν καί ἡ καμάρες εἰς τήν Ἁγίαν Μαύραν, καί τά σπίτια τῆς ἁγίας Μαύρας ὅσα ἦτον μέ ξυλοδεσιάν ἔπεσαν τά κεραμίδια καί ἐσυντρίφθησαν, καί ὅσα ἦτον πέτρινα ἔρράγησαν ἀπό πά­νω ἔως κάτω……». Σημειωτέον ὅτι ἡ πρωτεύουσα τοῦ νησιοῦ παρέμεινε ἐκεῖ μέχρι καί τό 1684 πού τό νησί κατελή­φθη ἀπό τούς Ἑνετούς, οἱ ὁποῖοι μετέφεραν τήν πρωτεύουσα στήν σημερινή της θέση, ἡ ὁποία βέβαια εἶχε τά ἴδια περιβαλλοντικά προβλήματα μέ τήν πρωτεύουσα στό Φρούριο.

                                         &&&&&&&&&&&&&&&

Κατά τήν Μέση Χαλκοκρατία (2000 π.Χ. – 1600 π.Χ.) μαρτυρεῖται ὅτι: «ὁρισμένες φορές ἡ στέγη ὑποβαστά­ζεται ἀπό ἕνα ἤ περισσοτέρους ξύλινους πασσάλους πού πατοῦν πάνω σέ λίθινη ἤ πήλινη βάση».[3] Ἐπίσης: «Κατά τήν Ὕστερη Μινωϊκή περίοδο κάθετοι δοκοί εἰσήχθησαν σάν ὑποστηρίγματα γιά τούς ἐπάνω ὀρό­φους οἱ ὁποῖοι ταυτόχρονα ἀνακούφιζαν τούς τοίχους τῶν ἰσογείων χώρων ἀπό τό βάρος. Τέτοια κάθετα στη­ρίγματα βοήθησαν στήν κατασκευή ἐλαφροτέρων καί ταυτόχρονα ὑψηλοτέρων ὑπερκατασκευῶν» ἀνα­φέρει ὁ J.W. Shaw στό βιβλίο του Μινωϊκή Ἀρχιτεκτονική καί ἀκόμα ὁ ἴδιος παρατηρεῖ ὅτι «ἐφ᾿ ὅσον δέν ἔχουμε βρεῖ μεγάλους λίθινους κίονες στά Μινωϊκά κτήρια παρά μόνον τίς λίθινες βάσεις τους, τότε προ­φανῶς συμπεραίνουμε ὅτι οἱ κίονες ἦταν ξύλινοι».

«Τήν χρῆσιν ξυλοδεσιῶν εἰς τά πλίνθινα τείχη τῶν πόλεων συνιστᾶ καί ὁ ΒΙΤΡΟΥΒΙΟΣ (De arth. I.S. 3), ὅστις μάλιστα ὁρίζει καί τό εἶδος τοῦ ξύλου (ἀγριελαίας) τοῦ ὁποίου πρέπει νά γίνῃ χρῆσις».[4]  Τέλος, ὁ Ἀ. Ὀρλάνδος συνοψίζοντας ἀναφέρει: «Τό δέσιμον τῶν παχέων πλινθοτοίχων δέν ἐπετυγχάνετο μόνον διά τῆς ἐντέχνου πλοκῆς τῶν πλίνθων ἀλλά καί διά ξυλοδεσιῶν ἤ ξυλοδεμάτων, τῶν ὁποίων χρῆσις εὐρεῖα ἐγί­νετο ἤδη κατά τούς προϊστορικούς χρόνους ἐν Ἑλλάδι, ἀκόμη καί διά λιθίνους τοίχους, ἐξηκολούθησε δέ κατά τε τούς χρόνους τῆς Τουρκοκρατίας καί μάλιστα εἰς λιθοκτίστους τοίχους καί μέχρι τῆς σήμερον ἀκό­μη εἰς τά χωριά μας».[5]

Λίθινο ἰσόγειο –Θεμελίωση

Στό λίθινο ἰσόγειο σημαντικό στοιχεῖο ἦταν οἱ διαστάσεις τοῦ σπιτιοῦ . Ἐχάραζαν ἕνα ὀρθογώνιο 7.50μ.*8.00μ. Ἄν τό σπίτι ἦταν μεγαλύ­τερο, τό ὀρθογώνιο ἐπα­να­λαμβανόταν. Ἔτσι ἡ κάτοψη τοῦ κτιρίου, ἀπό πλευρᾶς λιθοδομῆς ἀπε­τε­λεῖτο ἀπό κλειστό ὀρθογώνιο ἤ κλειστά ὀρθογώνια μέ τίς παραπάνω δια­στάσεις. Τό παραπάνω περιγραφόμενο σύ­στη­μα συναντᾶμε τόσο στά χωριά πού τά κτή­­ρια εἶναι καθ’ ὁλο­κληρίαν ἀπό λιθοδομή, ὅσον καί στήν Χώρα, ὅπου ἔχου­­με τήν σύ­ζευξη λίθου καί ξύλου, μέ κάποιες παραλλαγές. Σέ πολλές περιπτώσεις στήν Χώρα οἱ διαστάσεις τοῦ λιθίνου ὀρθογωνίου, τό ὁποῖ­ο διπλα­σιάζεται σέ περίπτωση μεγάλων κτιρίων, ἐμφανίζονται μεγα­λύ­τερες, μέ παράλ­ληλη ὅμως ἐνί­σχυση τοῦ πλάτους τῶν τοίχων (0.70 ­ἕως καί 0.80μ).

Τό πρόβλημα τῆς θεμελιώσεως στήν περίπτωση τῆς Λευκάδας εἶναι ἰδιαίτερα ὀξύ μιά καί ἡ πόλις ἀνα­πτύχθηκε, ὅπως ἤδη ἀναφέραμε, πάνω σχεδόν στό νερό. Τόσο γύρω ἀπό τό Φρούριο ὅσο καί στήν σημε­ρι­­νή θέση.Εἶναι χαρακτιριστικό ὅτι στό κτηματολόγιο τοῦ 1726 ἀναφέρεται συχνά σέ ἰδιοκτησίες μέ κα­τοικίες πού βρίσκονται στό τέναγος

Ἔτσι λοιπόν οἱ καθιζήσεις τῶν κτιρίων ἰδιαιτέρως στό ἄκρως χαλαρό καί ἑ­λῶ­­­­δες ἔδαφος πού ἀναπτύ­χθη­κε ἡ Χώρα, ἦταν δεδομένες. Ἔπρεπε λοιπόν νά βρε­θεῖ κάποιος τρόπος γιά νά ἀποφεύγεται ἡ ὁλική ἤ τμημα­τική καθίζηση τῶν κτιρίων, πρᾶγμα πού θά εἶχε σάν ἀποτέλεσμα τή διαρραγή τους. Ἡ λύ­ση πού δόθηκε ἔχει κυρίως νά κάνει μέ τήν ἐξυγείανση τοῦ ἐδάφους καί τήν ὑποθεμελίωση. Ἔτσι ἡ θεμελίωση ὁλοκληρωνό­ταν σέ τρεῖς φάσεις:

------------------------------------------------------------------------------

[1]  R. Treuil, P. Darcque, J.Cl. Poursat, G. Touchais: «ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΝΕΟΛΙΘΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ», σ. 287, ΑΘΗΝΑ 1966.

[1]  Ἀν. Ὀρλάνδος: «ΤΑ ΥΛΙΚΑ ΔΟΜΗΣ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ», Σ. 81.

[1]  Ἀν. Ὀρλάνδος: «ΤΑ ΥΛΙΚΑ ΔΟΜΗΣ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ», σ. 80.

                                                     &&&&&&&&&&&&&&&

Πρῶτον  τοποθετοῦσαν πέ­τρες (γουλιά) στρογγυλές, ἰδίου περίπου μεγέθους, καί μέ διάμετρο 10–20 ἑκ. Δημιουργεῖται ἔτσι μέ ἁπλά μέσα, μιά ἐλαστικότητα τῆς ὅλης θεμελιώ­σεως, σέ περίπτωση ἐπενεργείας παλλινδρομικῶν ὁριζοντίων δυνάμεων, ὅπως ὁ σει­­σμός. 

Δεύτερον, ἐπάνω στήν στρώση αὐτή ἀπό πέτρες, ἐτοποθετεῖτο ἡ ξύλινη ἐσχά­ρα, συνήθως ἀπό κορμούς ἀγριοξύλων, διαμέτρου ἀπό 10 ἕως 20 ἑκ. σέ δύο ἤ τρεῖς στρώσεις.Ἕνα δεύτερο ἐπίπεδο ἐλαστικότητας καί ἀποδε­σμεύ­σεως τοῦ κτιρίου ἀπό τό περιβάλλον. Ἡ ξύλινη ἐσχάρα τῆς ὑπο­θε­μελιώσεως, στίς γωνίες τοῦ κτιρίου, διεμορφώνε­το σέ μορφή κύκλου μέ διά­μετρο διπλάσια τοῦ πάχους τοῦ τοίχου. Μιά ἰδιαί­τε­ρη ἐνδυ­νά­μωση τῶν γωνι­αίων ἄκρων τῶν τοίχων. Τό ξύλο πού ἐχρησιμο­ποι­εῖτο συνήθως ἦταν ξύλο ἀγρα­πι­διᾶς .

Τέλος ἐπάνω στό πλέγμα αὐτό τῶν ξύλων ἐτοποθετοῦσαν τήν κυρίως λιθίνη θε­με­λίωση: μεῖγμα ἀπό ψιλή ἄμμο, ἀπό πελεκητές πέτρες καί ἀπό σκόνη πορσελάνης. Ὅπως φαίνεται  τό μεῖγμα αὐτό χρησιμο­ποιήθηκε εὑρύ­τατα στίς κατασκευές τῆς Λευκάδας. Οἱ τρεῖς αὐτές φάσεις τῆς θεμελιώσεως εἶναι μία τεχνική πού προσπαθεῖ νά κάνει τό κτίριο νά κινεῖται αὐτόνομα ἀπό τό ἔδαφος πού τό περιβάλλει. Καί τοῦ δίνει τήν δυνατότητα νά κυλίεται καί νά ἐπα­νέρχεται πάλι στήν θέση του. Μία ἄρθρωση κατά μῆκος τῶν θεμελίων. Ἐξασφάλιζε ἔτσι καί διατηροῦσε σταθερό τό ἐπίπεδο ἐδράσεως τῆς θεμε­λιώ­σε­ως, πού ἀλλοιῶς θά ἦταν ἀδύνατον. Ἔτσι σέ περίπτωση σεισμοῦ, ὅλη ἡ θε­με­λίωση  καί μαζί τό κτίριο κινεῖται σάν ἑνιαῖο σύνολο, ἐλαχιστοποιώντας τόν κίνδυνο διαρ­ρα­γῆς  καί τμηματικῆς καθιζήσεως. Σχετικά μέ τήν πρώτη στρώση εἶναι ἀξι­­ο­­πρό­σεκτο ὅτι κάτι ὅμοιο ἔφεραν στό φῶς οἱ ἀνασκαφές τοῦ Wilhelm Dörpfeld στό Νυδρί, πού χρονολογοῦνται στό 2700 π.Χ. Γεγονός πού βεβαιώνει ὅτι ἡ τεχνική αὐτή προϋ­πῆρχε στήν Λευκάδα καί πιστοποιεῖ τήν ἀδιά­­σπαστη συνέχεια τῆς δομικῆς παρα­δόσεως ἀπό τήν προ­ϊστορία μέχρι σήμερα.

Τά ξύλα τῆς δεύτερης στρώσης τῆς ὑποθεμελιώσεως πρίν ἀπό τήν χρήση τους ἐτοποθετοῦντο στήν μού­τελη γιά ὀκτώ περίπου ἑβδομάδες, στήν θαλάσ­σια δηλαδή λάσπη πού ὑπῆρχε λόγω τῶν λιμνοθαλασ­σῶν στήν Λευκάδα. Ἡ πα­ρα­μονή τῶν ξύλων στήν μούτελη ἐξασφάλιζε στά ξύλα τήν μέγιστη στε­­γά­νω­ση[6]. Ἐχρησιμοποιεῖτο, ὅπως ἤδη ἀναφέραμε παραπάνω, ξύλο ἀγρα­πιδιᾶς ἀλλά καί ξύλο δρυός, τό ὁποῖο κατά τόν Θεόφραστο ἦταν κατάλ­ληλο καί δι’ ὑπογείους κατασκευάς[7].
Μέθοδος πού προέρχεται ἀπό τήν ναυ­­πηγική τέχνη καί ἀκόμη ὅτι, οἱ ἰδιότητες τῆς θαλάσσιας λάσπης (μού­τε­λης), ὅσον άφορᾶ τήν στεγανωτική της ἐπίδραση στά ξύλα, ἦταν γνω­στή στούς κα­τοίκους τῆς Λευκάδας.   Ἡ τοποθέτηση τῆς ξύλινης ἐσχάρας κάτω ἀπό τήν θεμελίωση συνιστᾶ μιά ἰδιαιτέρως πρω­τότυπη ἀντιμετώπιση ἑνός περιπεπλεγμένου στατικοῦ προ­βλή­­μα­τος. Ἡ μέθοδος εἶναι ἀνάλογη μέ τό σύστημα τῶν πεδιλοδοκῶν πού χρη­σι­μοποι­οῦνται στά χαλαρά ἐδάφη κ.λπ. καί πού σάν μέθοδος θεμε­λιώ­σεως ἐμφα­νίζεται γιά πρώτη φορά στήν σύγχρονη ἀρχιτεκτονική στήν δε­καετία τοῦ 1920 μέ βάση πλέον τό μπετόν.

-----------------------------------------------

[1]   http://www.nautilia.gr/forum/showthread.php?t=53465. Στό νερό μπαίνουν τά ξύλα γιά νά ἀποβάλουν τούς γλυκούς χυμούς καί νά παστω­θοῦνε ἀ­πό τό ἁλάτι ὅπως καί οἱ σαρδέλες καί ὅλα τά παστά. Πρέπει ὅμως ὁ βυθός νά ἔχει βοῦρκο. Τό μεθάνιο πού ἀναδύεται, βοη­θάει σέ μεγάλο βαθμό στήν συντήρηση τοῦ ξύλου.

[1]   Θεόφραστος (370-287 π.Χ.: Περί φυτῶν Ἱστορίας

                                                  &&&&&&&&&&&&&&&

Ξύλινη ἀνωδομήΤό γεγονός ὅτι στήν οὐσία ἔχτιζαν πάνω στήν θάλασσα, ὅτι τό μόνο ὑλικό πού κυρίως μποροῦσαν νά χρησιμο­ποι­ήσουν σέ ἕνα βαλτῶδες ἔδαφος ἦταν τό ξύλο, ὁδή­γησε στήν ἀναπαραγωγή μεθόδων πού ἐχρησιμο­ποιοῦντο στήν ναυ­πη­γι­κή,  ὅσον ἀφο­ρᾶ τήν σύνδεση καί στερέωση τῶν ξύλων μεταξύ τους. Καί στίς δύο περιπτώσεις, τόσο στήν ναυπηγική ὅσο καί στήν οἰκοδόμηση ἔχου­με τό ξύλο σάν βασικό ὑλικό κατα­σκευῆς. Καί στίς δύο περιπτώσεις ὑπάρ­χει ἡ ἀνάγκη ἀντιμετωπίσεως κυμματοειδῶν δυνά­μεων, ὅπως ὁ κυμμα­τισμός τῆς θάλασσας στήν πρώτη περίπτωση καί ὁ σεισμός στήν δεύτερη. Ὁ συνειρμός ἦταν ἀναπόφευκτος. Καί τό πολυμήχανο τῶν τοπικῶν μαστό­ρων λει­τούρ­γησε ὑποδειγματικά. Ἔτσι μέ λίγη προσοχή ἀναγνωρίζουμε, ὄχι μό­νον τήν με­ταφορά τῆς ναυπηγικῆς τεχνικῆς ἀλλά καί αὐτούσια τήν με­τα­φορά τῆς ναυ­πηγικῆς ὁρολογίας στήν κατασκευή τῶν κτιρίων τῆς Χώρας.

Ἐπίσης θά πρέπει νά παρατηρήσουμε ὅτι οἱ περί τό Φρούριο κάτοικοι ἦταν κυ­ρίως ναυτικοί. Ἔτσι οἱ τε­χνικές τῆς ναυπηγικῆς ἦταν μέσα στήν ζωή τους. Ὁ ὄροφος ἤ οἱ ὄροφοι στά κτήρια τῆς Χώρας κατασκευ­άζόταν ἀπό ξύλο. Οἱ ξύλινοι τοῖχοι τοῦ ὀρόφου ἤ τῶν ὀρόφων χωρίζονται στούς φέροντες, μέ δια­τομές ξύλων πού φθάνουν ἀπό 18 ἑκ. ἕως 22 ἑκ. καί εἶναι ἐκτός τῶν ἐξω­τερικῶν καί ἐσωτερικοί πού ἔφεραν κάποιο φορτίο καί στούς διαχωριστικούς ἤ τά τραμέτζα, ὅπως λέ­γονται.

Παρά τό ὅτι θά πίστευε κανείς ὅτι ἡ κατασκευή αὐτή εἶναι κοινή, παρά ταῦτα ἡ ξύλινη κατασκευή στήν Λευκάδα δεν ἔχει καμμία σχέση μέ τίς λοιπές ξύλι­νες κατασκευές στήν Ἑλλάδα ἀλλά καί ἀλλοῦ.

Ἡ ξύλινη ἀνωδομή στερεώνεται ἐπί κανάβου ξυλίνων ὑποστηλωμάτων μέδική τους ἕδραση καί  δέν ἔχει στήν οὐσία καμμία σχέση μέ τό λίθινο ἰσόγειο. Εἶναι βασισμένη σέ αὐστηρό κάναβο, ὁριζόντιο καί κά­θε­το. Τό πλά­τος τῶν ἀνοι­γμάτων θυρῶν καί παραθυριῶν εἶναι ἴσο ἡ ὑποπολλαπλάσιο τοῦ ἀρχικοῦ κατα­σκευαστικοῦ κανάβου .  Σύμφωνα μέ μαρτυρία παλιοῦ μάστορα, κάτω ἀπό τά ξύλα (ματέρια) στό ση­μεῖο πού ἐπικάθηντο ἐπάνω στό λίθινο ἰσόγειο γιά τήν κατασκευή τῆς ἀνω­δομῆς, ἐτοποθετεῖτο ἄμμος, ἔτσι ὥστε νά εἶναι δυνατή ἡ κύλιση τῆς ξυλίνης κατασκευῆς σέ περίπτωση δονήσεων.

Οἱ μικτές κατασκευές στήν ὑπόλοιπη Ἑλλάδα εἶναι πράγματι μικτές μιά καί ὅπου ὑπάρχει ξύλο εἶναι τμῆμα ἤ ἐπέκταση τοῦ λιθίνου οἰκοδομήματος, (π.χ. Πήλιο, Μακεδονία).Ἐνδιαφέρον στοιχεῖο στόν τοπι­κό τρόπο κατασκευῆς εἶναι ἡ ἐνίσχυση τῶν γω­νιῶν μέ τά λεγόμενα στρα­βόξυλα ἤ μπρατσόλια[8]. Αὐτά εἶναι κομμάτια ἀπό ἀγριελιά, πού ἀπό τήν φύση τους εἶναι ἀνεπτυγμένα μέ μεγάλη κάμψη. Ἡ κάμψη τους φθάνει νά εἶναι τόσο μεγάλη ὥστε νά πελεκιέται ἀπό αὐτά ὀρθή γωνία. Οἱ γωνίες αὐτές τόσο σάν μορφή ὅσον καί σάν ποιότητα ξύλου ὑπῆρ­ξαν ὁ κύριος μοχλός τῆς εὐσταθείας τῶν ξύλινων κατασκευ­ῶν στήν Λευ­­­­κά­δα. Κάτι πού ἐπίσης προέρχεται ἀπό τήν ναυπηγική.

Ἡ χρήση τους εἶναι ἐκτεταμένη: Στούς ἐξωτερικούς τοίχους τῆς ξύλινης ἀνω­δομῆς γιά τήν ἐξασφάλιση τῆς ἀκαμψίας τῶν γωνιῶν. Στούς ἐσωτερικούς δια­­­­­χωριστικούς τοίχους στό ἐπάνω καί κάτω μέρος τοῦ τοίχου, στήν κα­τα­σκευή τῆς στέγης, ὅπου ὁ ὀρθοστάτης τῆς στέγης ἐνισχύεται μέ στραβόξυλα στό ση­μεῖο πού ἐπικάθηται πάνω στήν καρίνα τῆς στέγης.

Κάτι πού δέν συνα­ντοῦμε σέ ξύλινες κατασκευές σέ ἄλλα μέρη.

Ἀντιστοιχίες τῆς οἰκοδομικῆς μέ τήν ναυπηγική ὁρολογία στό τοπικό λεξιλόγιο.

Ἀρμενάλι: Ἡ σοφίτα, τό τμῆμα τοῦ ξυλίνου ἀνωγείου πού προεξέχει ἀπό τήν ὀροφή. Ἡ λέξη προέρχε­ται, ἀπό τήν λέξη ἄρμενα, ἱστία. Εἶ­ναι μιά λέξη πού χρησιμοποιεῖται στήν ξύλινη κατασκευή τῆς Λευκά­δας, δανει­σμένη ἀπό τήν ναυπηγική.

Καρίνα: Στήν ναυπηγική εἶναι τό μεγάλο ἐπίμηκες δοκάρι, ἡ βάση γιά τήν κατα­σκευή καί τήν ἀνάπτυξη τῆς κατασκευῆς τοῦ σκάφους. Στήν λευκα­δίτι­κη ὁρολογία, καρίνα ἤ σάβρα ὀνομάζεται ἡ μεσαία δοκός πά­νω στήν ὁποία στη­­ρίζονται οἱ ὀρθοστάτες (μπαμπάδες), ὅπου συγκλίνουν τά ψαλίδια γιά τήν κατ­α­σκευή τῆς στέγης καθώς ἐπίσης καί τά τρία συνήθως κατά μῆκος ματέρια (δοκάρια) πάνω στά ὁποῖα κατασκευ­άζεται τό πάτωμα τοῦ πρώτου ὀρόφου.

Καταρράχτης: Στήν ναυτική ὁρολογία καταρράκτης ὀνομάζεται ἡ εἰδική ἀσφα­­­­λιστική καί στεγανή. Κά­θετα ἀνοιγόμενη θύρα, πού φέρει σέ ἐσωτερικό διάφραγμα πού δια­χωρίζει δύο στεγανά διαμερίσμα­τα. Στήν λευκαδίτικη ὁρολο­γία, εἶναι ἡ μικρή θύρα στό δάπεδο ὀρόφου, πού ἀνοί­γει κάθετα. Καί  ὁδηγεῖ σέ σκάλα πού ἀνεβαίνει κανείς στήν σο­φί­τα ἤ κατεβαίνει στό ὑπόγειο. Ὅπως ἀκριβῶς καί στή ὁμηρική ἐπο­χή σύμ­φωνα μέ τή παρακάτω ἀναφορά: «καί αὐτή ἡ θύρα ἀνοιγομένη καί κλειομένη κα­θέτως ὁμοί­ως
------------------------------------------------------------------------

[1]   Μπρατσόλι, ἡ ἑλληνική λέξη βραχίων ,στά ἰταλικά

                                          &&&&&&&&&&&&&&&


 ὡς νῦν λεγο­μέ­νη, ἡ ἄλλως καταρρακτή, καταπακτή ἤ ἐπιρ­ρακτή. Θύρα καταρ­ράσσουσα κλιμάκων ἄνω», (ἥτις ἐν Ὀδ. Χ,126, ὀρσοθύρα ὀνομάζεται).  Lidder-Scott, τ. IV, σελ. 25. Αὐτό δείχνειἐπίσης τήν συ­νέ­­χεια τῆς  δο­μικῆς παραδόσεως στήν Λευκάδα, ἀπό τήν προϊστορία μέχρι σή­με­ρα.

Λάρτζινο ἤ λάριξ: Ξύλο σκληρό πού χρησιμοποιεῖται στήν ναυπηγική. Ἡ ἴδια ὁρολογία ἀπαντᾶται γιά τό σκληρό ξύλο στήν λευκαδίτικη κατασκευή, (Κώστας Ἀ. Δαμιανίδης: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΝΑΥΠΗΓΙΚΗ, Ἐκδ. ΕΤΒΑ 1998, σ. 169).

Μπαμπᾶς (τούρκ.): Κίων στήν ναυπηγική. Στήν περίπτωση τήν δική μας χρη­­σι­μοποιεῖται γιά τήν ὀνο­μα­σία τῶν ὀρθοστατῶν τῆς στέγης, στίς κορυφές τῶν ὁποίων συγκλίνουν τά ψαλίδια.

Πέτσωμα: Σανίδες πάχους 2 ἑκ. πού τοποθετοῦνται ἐπάνω στόν σκελετό τοῦ σκά­φους, ὡς ἐπικάλυψη. Ἀνάλογα, τό πέτσωμα στίς ξύλινες κατασκευές τῆς Λευκάδας τοποθετεῖται πάνω στόν ξύλινο σκελετό, εἴτε σάν ἐπικάλυψη εἴτε σάν βάση γιά τόν σοβά.

Μπότζος ἤ πότζος: Κλειστός ἤ ἀνοικτός ἐξώστης ὀρόφου, ὅπου καταλήγει ἡ ἐξωτερική σκάλα (ΒΕΝ. Pozzo, l’ appozzio). Ὑποστήριξη, ὅρος πού προέρχεται ἀπό τήν ναυτική ὁρολογία. (Pozzo = στήν ναυπη­γική, ἡ στέγαση πού διασπᾶ τήν συνέχεια τοῦ κατά­στρώματος ἤ ὑπερκατασκευῶν). Τήν λέξη συναντᾶμε στό κτηματολόγιο πού ἔκανε ὁ Santo Semitecolo τό 1726 γιά τήν Χώρα: Κατα­γραφή 44 Α: Casa, e botega con pozzo = οἰκία μέ κατάστημα καί μπότζο). 

Στραβόξυλο ἤ Μπρατσόλι:  Καμπύλη δοκός, ἄντυξ στήν ναυπηγική τέχνη. Ξύ­λινον ἤ σιδηροῦν τεῦχος, ἔχον σχῆμα ἀμβλείας γωνίας καί συνδέον δύο ἄλλα τμήματα τοῦ σκάφους. (Δ. Δημητράκου: «ΜΕΓΑ ΛΕΞΙΚΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗ­ΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΗΣ», ΕΚΔΟΣΗ «ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ», ΑΘΗΝΑΙ 1964.

Μπρατσόλι (ΙΤ.): ἐκ τοῦ ἑλληνικοῦ Βραχίων.

Φουγάρο (μπουχαρί) : «Ὁ κάθετος κύλινδρος γιά την ἀπαγωγή τοῦ καπνοῦ ἀπό τήν μηχανή τοῦ πλοίου. Ἡ καμινάδα, στά σπίτια τῆς Λευκάδας, παίρνει καί αὐτή τήν ὀνομασία της πάλι ἀπό τήν ναυπηγική ὁρολογία.

Ἡ παραπάνω ἀναφορά εἶναι ἄκρως περιληπτική. Ἀναλυτικά τό θέμα παρουσιάζεται στά:

Χ. Παπαδάτου-Γιαννοπούλου, Λευκάδα Ἐρευνώντας, Ἀχαϊκές Ἐκδόσεις, Πάτρα 1999 καί

Χ. Παπαδάτου-Γιαννοπούλου, Τεχνικές εὐσταθείας τῆς  Παραδοσιακῆς Ἀρχιτεκτονικῆς  καί Λεξικό ἰδιω­ματικῶν οἰκοδομικῶν ὅρων  τῆς Λευκάδας, Λευκάδα 2014.

---

[1]  Kassaras, I., Kapetanidis, V., Karakonstantis, A., 2016. On the spatial distribution of seismicity and the 3D tectonic stress field in western Greece, Physics and Chemistry of the Earth, http://dx.doi.org/10.1016/j.pce.2016.03.01

[2]  Σημείωση ἱερ. Νικολ. Ζαμπελίου, 2 Ὀκτωβρίου 1613: «..... καί πάλιν ἔπεσαν πολλά σπίτια  εἰς ὅλην τήν Λευκάδα καί τόποι πολλοί ἔπεσαν καί ἐκρημνίσθησαν καί ἡ καμάρες εἰς τήν Ἁγίαν Μαύραν, καί τά σπίτια τῆς ἁγίας Μαύρας ὅσα ἦτον μέ ξυλοδεσιάν ἔπεσαν τά κεραμίδια καί ἐσυντρίφθησαν, καί ὅσα ἦτον πέτρινα ἔρράγησαν ἀπό πά­νω ἔως κάτω……». Σημειωτέον ὅτι ἡ πρωτεύουσα τοῦ νησιοῦ παρέμεινε ἐκεῖ μέχρι καί τό 1684 πού τό νησί κατελή­φθη ἀπό τούς Ἑνετούς, οἱ ὁποῖοι μετέφεραν τήν πρωτεύουσα στήν σημερινή της θέση, ἡ ὁποία βέβαια εἶχε τά ἴδια περιβαλλοντικά προβλήματα μέ τήν πρωτεύουσα στό Φρούριο.

[3]  R. Treuil, P. Darcque, J.Cl. Poursat, G. Touchais: «ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΝΕΟΛΙΘΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ», σ. 287, ΑΘΗΝΑ 1966.

[4]  Ἀν. Ὀρλάνδος: «ΤΑ ΥΛΙΚΑ ΔΟΜΗΣ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ», Σ. 81.

[5]  Ἀν. Ὀρλάνδος: «ΤΑ ΥΛΙΚΑ ΔΟΜΗΣ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ», σ. 80.

[6]   http://www.nautilia.gr/forum/showthread.php?t=53465. Στό νερό μπαίνουν τά ξύλα γιά νά ἀποβάλουν τούς γλυκούς χυμούς καί νά παστω­θοῦνε ἀ­πό τό ἁλάτι ὅπως καί οἱ σαρδέλες καί ὅλα τά παστά. Πρέπει ὅμως ὁ βυθός νά ἔχει βοῦρκο. Τό μεθάνιο πού ἀναδύεται, βοη­θάει σέ μεγάλο βαθμό στήν συντήρηση τοῦ ξύλου.

[7]   Θεόφραστος (370-287 π.Χ.: Περί φυτῶν Ἱστορίας.

[8]   Μπρατσόλι, ἡ ἑλληνική λέξη βραχίων ,στά ἰταλικά.

Ομάδα παραδοσιακών χορών Συλλόγου Λευκαδίων Πάτρας «Η Φανερωμένη»

Η Μουσική Παράδοση της Λευκάδας

Η Χορευτική Ομάδα

                                    

                                         

Ο Σύλλογος Λευκαδίων Πάτρας «Η Φανερωμένη» εκτός των ετήσιων καθιερωμένων δραστηριοτήτων που αναδεικνύουν τον τρόπο ζωής του νησιού της Λευκάδας και της παροικίας στην ευρύτερη περιοχή της Πάτρας, λειτουργεί διάφορες ομάδες πολιτιστικού και κοινωνικού χαρακτήρα για την γνωριμία των μελών του, για την υποστήριξη και αλληλοβοήθεια, καθώς και για την διάδοση και διατήρηση της λευκαδίτικης, Επτανησιακής και Ελληνικής γενικότερα Μουσικής Παράδοσης.

Μεταξύ των διαφόρων τμημάτων που κατά καιρούς έχουν δραστηριοποιηθεί στο Σύλλογο είναι και το δημιουργικό και διαχρονικό πλέον τμήμα εκμάθησης και διάδοσης των παραδοσιακών χορών του νησιού της Λευκάδας, της Επτανήσου και της Ελλάδας γενικότερα.

Το τμήμα Ελληνικών χορών του συλλόγου Λευκαδίων Πάτρας, συστάθηκε τον Σεπτέμβριο του 1994, έπειτα από ενέργειες του τότε Διοικητικού Συμβουλίου .
 Από τότε και στο εξής έχει συμμετάσχει σε εκατοντάδες χορευτικές εκδηλώσεις στην Πάτρα και την υπόλοιπη Ελλάδα, αναδεικνύοντας κυρίως την αξία του χορευτικού φαινομένου της Λευκάδας και των υπόλοιπων νησιών του Ιονίου πελάγους, δίνοντας και σημαντική εξωστρέφεια στους σκοπούς και στις δράσεις του Συλλόγου Λευκαδίων Πάτρας. Τα μέλη της χορευτικής ομάδας και οι παραστάσεις αυξάνονται χρόνο με το χρόνο και τα διοικητικά συμβούλια του Συλλόγου, στο πέρασμα των καιρών, βλέποντας την ανάγκη λειτουργίας του χορευτικού τμήματος, κατασκεύασαν παραδοσιακές γιορτινές παιδικές φορεσιές αλλά και νυφιάτικες/γιορτινές ενηλίκων (ανδρών/γυναικών αντίστοιχα) για τις διάφορες χορευτικές και άλλες ανάγκες παρουσίασης του Συλλόγου. Οι φορεσιές ράφτηκαν από Λευκαδίτισσες ράφτριες της Πάτρας πιστά αντίγραφα φορεσιών από το Μουσικοφιλολογικό όμιλο Ορφέα Λευκάδας. Στη συνέχεια κατασκευάστηκαν ιματιοθήκες για να προστατεύονται αλλά και για να συντηρούνται οι παραδοσιακές φορεσιές. Με τον καιρό, ανώνυμοι και επώνυμοι Λευκαδίτες της Πάτρας δώρισαν και συνεχίζουν να δωρίζουν εξαρτήματα Λευκαδίτικων φορεσιών και η ιματιοθήκη γίνεται ακόμη πλουσιότερη, αποτελούμενη ακόμα και από χρυσοκέντητους τσουμπέδες (νυφιάτικος γυναικείος εξωτερικός επενδύτης).

Μουσική Παράδοση της Λευκάδας

Το νησί της Λευκάδας, ανθρωπολογικά, χαρακτηρίζεται κυρίως από τα στεριανά του στοιχεία στον κύκλο της ζωής και του χρόνου, αφού γειτνιάζει με την ηπειρωτική Ελλάδα και κυρίως με την Αιτωλοακαρνανία και την Ήπειρο. Έχει δεχτεί πολλές επιρροές στη γλώσσα, στη μουσική και στο χορό και αναδεικνύει το στεριανό στοιχείο και την τεχνοτροπία της ανατολικής μουσικής με συρτούς χορούς, τσάμικα, πατινάδες. Επίσης, συνδυάζει και στοιχεία δυτικού τρόπου μουσικής και χορού στη Χώρα όπως για παράδειγμα με τους χορούς βάλς, τανγκό, καντρίλλιες αλλά και καντάδες. Από το 1955 και ανελλιπώς από τότε, πραγματοποιούνται και οι Γιορτές Λόγου και Τέχνης στο νησί όπου μαζί με το ετήσιο διεθνές φεστιβάλ φολκλορικών χορών και τα ιδιωτικά και δημόσια γλέντια, συνθέτουν τον τοπικό εορταστικό χαρακτήρα του νησιού.

Παραδοσιακοί Χοροί της Λευκάδας

Οι χοροί που χαρακτηρίζουν το χορευτικό φαινόμενο του νησιού, τόσο στις παραδοσιακές κοινωνίες του νησιού όσο και στις φολκλορικές σημερινές παρουσιάσεις είναι κυρίως οι συρτοί χοροί και τα τσάμικα.   Βασική βέβαια θεωρείται και η αξία του πρωτοχορευτή και της πρωτοχορεύτριας όπου με τα τσαλίμια τους και τον χορό «στον τόπο» εκφράζονται και δημιουργούν επικοινωνώντας με τον εσωτερικό τους κόσμο, τους συγχορευτές τους, τους μουσικούς και το χορευτικό περιβάλλον γενικότερα. Οι αντιπροσωπευτικοί χοροί  είναι:

·         Πατινάδα ή και Μπατουνάδα. Χορός οργανικός χωρίς τραγούδι, όπου οι συγγενείς συνόδευαν τη νύφη στην εκκλησία. Πρόκειται για συρτό τετράσημο χορό, παλαιότερα σε ημικυκλική χορευτική διάταξη και στις τελευταίες δεκαετίες από τα χορευτικά κυρίως συγκροτήματα παρατηρείται σε ελεύθερη ή αντικριστή χορευτική διάταξη

·         Μηλιά. Πρόκειται για διπλό συρτό χορό, από τους αντιπροσωπευτικότερους του νησιού. Αποτελείται από δύο είδη συρτών χορών σε τετράσημο και σε επτάσημο ρυθμό, εναλλάξ (Τυροβολά, 1992).  Χορεύουν γυναίκες και άνδρες και το δημοφιλές περιεχόμενο του τραγουδιού έχει ως κατάληξη το μάταιο των εγκοσμίων. Είναι τεχνικός και ζωηρός χορός όπου αναδεικνύεται η γυναικεία χορευτική ικανότητα αλλά και η στήριξή της γυναίκας χορεύτριας από τους άνδρες χορευτές. Σήμερα, η Μηλιά από τα συμμετοχικά πλαίσια που χορευόταν (γάμο, βάπτιση, άλλα κοινωνικά γεγονότα) έχει περάσει στα παραστατικά πλαίσια δηλαδή σε αίθουσες διδασκαλίας χορών και σε σκηνές ως θέαμα (Κουτσούμπα, 2009)

·         Γιάννης ο Μαραθιανός η Περατιανός. Διπλός κι αυτός χορός σε ρυθμό καλαματιανό και τσάμικο. Με το ίδιο σχεδόν τραγούδι ο χορός επιτελείται στην Ήπειρο και την Αιτωλοακαρνανία. Αναφέρεται σε πρόσωπο με το όνομα «Γιάννης» πιθανόν από χωριά όπως η Περατιά απέναντι από τη Λευκάδα η από άλλα χωριά όπως ο Μαραθιάς. Βασικός σε αυτό το χορό είναι και ο ρόλος των πρωτοχορευτών

·         Μπάλλος. Είναι επίσης ζωηρός διπλός συρτός αλλά και καλαματιανός χορός όπως και όλοι οι τετράσημοι και επτάσημοι συρτοί στην Ελλάδα. Στο συρτό χορό υπάρχουν έντονες αναπηδήσεις στον κορμό του χορευτή και στο καλαματιανό οι κινήσεις είναι πιο ήπιες.

·         Θιακός. Συρτός κι αυτός χορός με εναλλαγές μουσικών μέτρων σε 7/8 και 2/4. Χορεύεται από πολύ παλιά στη Λευκάδα, αλλά μελωδικά συναντάται στην Ιθάκη και στην Ήπειρο με διαφορετική φυσικά χορογραφία.

·         Καραβάκια. Πρόκειται για συρτό χορό διευρυμένου συνήθως τύπου «στα τρία» και καλαματιανού. Οι χορευτές δηλαδή χορεύουν πρώτα αργά και «πατητά» βήματα προς τη φορά του κύκλου και στη συνέχεια χορεύουν συρτό καλαματιανό.

·         Λεμονιά. Είναι γυναικείος χορός, αργός συρτός, τύπου «στα τρία» και συρτού καλαματιανού. Η λαβή των χεριών είναι σταυρωτή και χορευόταν παλαιότερα κυρίως στην ενδοχώρα.

·         Μπαρμπούνι. Από τον τίτλο του τραγουδιού φανερώνεται ότι χορευόταν στα εσωτερικά παράλια του νησιού. Είναι κι αυτός διπλός χορός και αποτελείται από συρτό 4/4 και από καλαματιανό 7/8, από άνδρες και γυναίκες.

·         Συρτά. Όπως και σε όλη την Ελλάδα, έτσι και στη Λευκάδα «παιζόντανε» διάφορα είδη συρτών: τρίσημα τύπου «στα τρία» (π.χ «άσπρο τριαντάφυλλο κρατώ»), τετράσημα τύπου «στα δύο» (π.χ «στης Πάργας τον ανήφορο»)  και συρτού καλαματιανού (π.χ «λουλούδι τι μαράθηκες» και επτάσημα τύπου καλαματιανού (π.χ «μαύρα μάτια στο ποτήρι»).

·         Τσάμικα. Βασικός και δημοφιλής επίσης χορός στο νησί με πολλές παραγγελιές σε δημοφιλή τσάμικα από τους πρωτοχορευτές προς τους μουσικούς στα πανηγύρια όπως «Ήλιος», «Λιούλιος», «Πανώρια», «Ράστ», κ.λ.π. Με τα τσάμικα φανερώνεται η δυναμική επίδραση της μουσικής παράδοσης της στεριανής Ελλάδας και κυρίως του Ξηρόμερου Αιτωλοακαρνανίας. Επίσης αναδεικνύεται ο χορός του πρωτοχορευτή και της πρωτοχορεύτριας με ιδιαίτερες δεξιοτεχνικές κινήσεις «στον τόπο» όπως «κωλοκαθιές», χαμηλές περιστροφές, αναπηδήσεις, κ.λ.π.

Από τα χαρακτηριστικά στοιχεία των παραδοσιακών χορών του νησιού της Λευκάδας, όπως διαφαίνεται από τις παραπάνω περιγραφές, είναι η αξία του αυτοσχεδιασμού του πρωτοχορευτή και της πρωτοχορεύτριας με βάση τις παραγγελίες που έδιναν στους μουσικούς στα πανηγύρια και στις άλλες δημόσιες εορτές. Οι μερακλήδες πρωτοχορευτές αλλά και οι πρωτοχορεύτριες «έσερναν» το χορό και πραγματοποιούσαν πολλά χορευτικά τσαλίμια «στον τόπο», δίνοντας ταυτόχρονα ιδιαίτερη σημασία στη χορευτική ομάδα. Σημαντικό ήταν ότι εκφράζονταν χορευτικά ενεργοποιώντας όλες τις αισθήσεις και επικοινωνούσαν με τον εσωτερικό τους κόσμο, με τους συγχορευτές και τις συγχορεύτριες αλλά και το περιβάλλον (καλεσμένοι, παρευρισκόμενοι, θεατές).

Παραδοσιακή Κομπανία και Οργανοπαίκτες της Λευκάδας

Η παραδοσιακή μουσική κομπανία αποτελούνταν από τα εξής λαϊκά μουσικά όργανα: Κλαρίνο, βιολί, λαγούτο, σαντούρι. Αργότερα προστέθηκε το τουμπελέκι και χρησιμοποιήθηκε σε πολλές περιπτώσεις και το ακορντεόν. Πριν το κλαρίνο αλλά και κατά την πρωτοεμφάνισή του υπήρχε και ο ζουρνάς όπως και στη στεριανή Ελλάδα.

Ενδεικτικοί παραδοσιακοί μουσικοί και ερμηνευτές ήταν:

·         Κλαρίνο: Δημήτρης Κονιδάρης ή Τσιρούφλης από τα Χαραδιάτικα, Νικόλαος Βρυώνης από τον Άη Πέτρο, Νικόλαος Σπύρος Κατωπόδης από την Καρυά.

·         Βιολί: Γιώργος Βερύκιος από το Δρυμώνα

·         Λαγούτο: Σταύρος Κατωπόδης από την Καρυά

·         Τραγούδι: (νεότερος) Νίκος Μάης-Ζόγκος από τον Άη Πέτρο (έχει τραγουδήσει για το σύλλογο Λευκαδίων Πάτρας)

Λαϊκά και Θρησκευτικά Πανηγύρια στη Λευκάδα

Στον κύκλο του χρόνου και της ζωής, όπως και στην υπόλοιπη Ελλάδα, πραγματοποιούνταν και στο νησί της Λευκάδας παραδοσιακά πανηγύρια με φημισμένους οργανοπαίκτες για διάφορες θρησκευτικές και άλλες περιστάσεις. Πολλά από αυτά τα πανηγύρια συνεχίζουν και σήμερα να πραγματοποιούνται, με διαφορετικά βέβαια χαρακτηριστικά και σκοπούς. Ενδεικτικά, μερικά από αυτά ήταν και είναι:

·         7 Ιουλίου, Αγίας Κυριακής, Βλυχό

·         17 Ιουλίου, Αγίας Μαρίνας, Βαυκερή

·         22 Ιουλίου, Γιορτή της Ριγανάδας, Καρυά

·         26 Ιουλίου, Άη Λιός, Φτερνό

·         6 Αυγούστου, του Σωτήρος, Νικιάνα και Γιορτή της Εγκλουβης(ι)άνικης Φακής, Άη Δονάτος

·         12 Αυγούστου, του Άη Σπυριδώνου, Καρυά

·         8 Σεπτέμβρη, Θεοτόκου, Σύβρος

Λαϊκή Φορεσιά της Λευκάδας

Η ανδρική γιορτινή φορεσιά

Η ανδρική λαϊκή φορεσιά του νησιού, πριν οι άνδρες φορέσουν τον ευρωπαϊκό ρουχισμό, αποτελούνταν από το πουκάμισο, το βρακί, το γελέκι, την καμπτζέλα (επενδύτης πάνω από το γελέκι). Υπήρχαν μάλλινες κάλτσες και γουρνοτσάρουχα παλαιότερα και ευρωπαϊκά παπούτσια αργότερα, και μαντήλι μαύρο δεμένο στο κεφάλι όπως και το μαντήλι στην καθημερινή φορεσιά της φουστανέλας

Η γυναικεία καθημερινή γιορτινή ή νυφιάτικη φορεσιά

Η γυναικεία φορεσιά αποτελούνταν από το συντρόφι ή βρακί, το πουκάμισο, το γελέκι, το κότολο, το φουστάνι, τη σπαλέτα, τη ποδιά, το κεφαλομάντηλο, τη μπέρτα. Επιπλέον, η νυφιάτικη περιελάμβανε έναν εξωτερικό επενδύτη που ονομάζεται τσουμπές ο οποίος έχει λεπτομέρειες από χρυσά κεντήματα, το φέσι κάτω και εμπρός προς τα αριστερά (περίπου κατά το ήμισυ) από το κεφαλομάντηλο. Στο δέσιμο της μεταξωτής σπαλέτας εμπρός, καρφιτσώνονται συνήθως με καρφοβελόνες διάφορα χρυσαφικά όπως τα λεγόμενα ποντάλια για παράδειγμα. Στο φέσι της νύφης επίσης στηρίζονται κοσμήματα, φορά επίσης σκουλαρίκια χρυσά με πολύτιμες πέτρες, χρυσές αλυσίδες στο λαιμό και στο στήθος.

Γενικά θα λέγαμε ότι σήμερα, η λαϊκή φορεσιά της Λευκάδας τείνει να εκλείψει αφού φοριέται μόνο από τους μεγάλους σε ηλικία κατοίκους του νησιού και κυρίως στην ενδοχώρα και λιγότερο στη Χώρα. Ως καταγόμενος εκ πατρός από την ενδοχώρα και τους Πηγαδισάνους Λευκάδας (Πιατσάνους) ομολογώ πως ακόμα και η Λευκάδα όπως και η υπόλοιπη Ελλάδα, σιγά σιγά περνά από τον παραδοσιακό τρόπο ζωής στη σύγχρονη πολυπολιτισμική κοινωνία, από τα παραδοσιακά στα φολκλορικά δρώμενα, όπου βασικό ρόλο στη διατήρηση πλέον της τοπικής ταυτότητας αναλαμβάνουν οι πολιτιστικοί σύλλογοι και τα πατριωτικά σωματεία απανταχού.

Όμως ακόμα κι έτσι, το τρίπτυχο της γλώσσας και του τραγουδιού με τις διαλέκτους και τα ιδιώματα, οι ιδιαιτερότητες της μουσικής και του χορού, παρουσιάζουν με σαφήνεια ακόμα και σήμερα, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε τόπου, άρα και της Λευκάδας, αναδεικνύουν τον τοπικό τρόπο ζωής και ουσιαστικά είναι τα στοιχεία αυτά που δηλώνουν ένα κάτοικο ως Λευκαδίτη, Άη Πετρίτη, Πιατσανίτη η Καρσάνο. Ουσιαστικά δηλώνουν την ταυτότητά του.

Γρηγόριος Μικρώνης

Λευκαδίτης εκ πατρός

Μέλος Ε.Ε.Π. Φυσικής Αγωγής στο Πανεπιστήμιο Πατρών

Επιμέλεια χορευτικών δρώμενων στο Σύλλογο Λευκαδίων Πάτρας

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Κατωπόδης, Θ. (1998). Στην Ηχώ της Παράδοσης, Πάτρα: Σύλλογος Λευκαδίων Πάτρας/Θ. Κατωπόδης

Κοντομίχης, Π. (1989). Η Λευκαδίτικη λαϊκή φορεσιά, Αθήνα: ΕΟΜΜΕΧ

Κουτσούμπα, Μ. (2009). «Παράδοση και Φολκλόρ στον Ελληνικό παραδοσιακό χορό: Η περίπτωση του χορού «Μηλιά» της Λευκάδας», στο: Επιστήμη του Χορού, ηλεκτρονικό περιοδικό, τ. 3, Ελληνική Επιστημονική Εταιρεία Χορού

Σύλλογος προς διάδοσιν της Εθνικής Μουσικής, (1977) Τραγούδια της Επτανήσου, ένθετο δίσκου, τομ. 15, SDNM 115, Αθήνα

Τυροβολά, Β. (1992) Ελληνικοί παραδοσιακοί χορευτικοί ρυθμοί, Αθήνα: Gutenberg

Συνεντεύξεις:

Γράψα Ελένη, Καρυά Λευκάδας

Κατωπόδης Θεόδωρος, Καρυά Λευκάδας

Μακρυγιώργος Ευάγγελος, Καλαμίτσι Λευκάδας

Μικρώνης Γεώργιος του Νικολάου, Πηγαδισάνοι Λευκάδας

Μικρώνης Γεώργιος του Στεφάνου, Πηγαδισάνοι Λευκάδας

Μικρώνης Ευρυβιάδης του Νικολάου, Πηγαδισάνοι Λευκάδας

Σάντας Νίκος, Πηγαδισάνοι Λευκάδας

Φωτογραφίες

https://ellas2.wordpress.com/2014/08/07/%CE%B7-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%B4%CE%BF%CF%83%CE%B9%CE%B1%CE%BA%CE%AE-%CE%BD%CF%85%CF%86%CE%B9%CE%AC%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%B7-%CF%86%CE%BF%CF%81%CE%B5%CF%83%CE%B9%CE%AC-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%BB/  

τελευταία πρόσβαση στο διαδίκτυο: 23-12-2016

https://www.facebook.com/profile.php?id=100010574079194&fref=hovercard

τελευταία πρόσβαση στο διαδίκτυο: 23-12-2016